فرض کن دو نفر کنار یک ماشین لوکس ایستاده‌اند. هر دو با چشم‌هایشان دقیقاً یک چیز را می‌بینند. بدنه براق، رینگ‌های بزرگ، برند معروف و قیمتی که شاید از خانه بسیاری از مردم بیشتر باشد.
نفر اول با خودش می‌گوید: “به‌به، چه آدم موفق و قدرتمندی.” نفر دوم اما سوال دیگری می‌پرسد: “این ماشین چطور به دست آمده؟”
اگر صاحب آن یک جراح مغز و اعصاب باشد که سال‌ها درس خوانده، جان انسان‌ها را نجات داده و ارزش واقعی خلق کرده، شاید این ماشین نماد قدرت و شایستگی او باشد. اما اگه اون ماشین متعلق به کسی باشد که سال‌ها جنس تقلبی و تاریخ‌گذشته به مردم فروخته، کلاهبرداری کرده یا حق دیگران را خورده، آیا باز هم باید او را قدرتمند بدانیم؟
هر دو نفر به یک ماشین نگاه کردند. اما یکی فقط ظاهر را دید و دیگری فرآیند پشت آن را. اینجاست که تفاوت میان دیدن و فهمیدن آغاز می‌شود.
زندگی روی خلبان خودکار
تصور کن فردی هشت ساعت در یک فست‌فود فقط مسئول گذاشتن سس داخل کیسه سفارش‌ها باشد. هر روز، هر هفته، هر ماه، هر سال. دستش حرکت می‌کند، سفارش‌ها تحویل داده می‌شوند و حقوقش واریز می‌شود. این فرد واقعاً زندگی می‌کند یا فقط یک وظیفه تکراری را انجام می‌دهد؟ زندگی مکانیکی دقیقاً همین است؛ زمانی که فراموش می‌کنیم چرا کاری را انجام می‌دهیم و فقط آن را تکرار می‌کنیم.
بیشتر مردم فکر می‌کنند بیدار هستند، چون چشم‌هایشان باز است. اما آیا واقعاً بیدارند؟
صبح از خواب بیدار می‌شویم، گوشی را برمی‌داریم، شبکه‌های اجتماعی را چک می‌کنیم، سر کار می‌رویم، غذا می‌خوریم، برمی‌گردیم خانه، چند ساعت دیگر در اینترنت می‌چرخیم، می‌خوابیم. فردا دوباره همین چرخه تکرار می‌شود. روزها تبدیل به هفته می‌شوند. هفته‌ها تبدیل به سال. اما چند بار واقعاً ایستاده‌ایم و از خودمان پرسیده‌ایم: “دارم چی کار می‌کنم؟”، “چرا دارم این مسیرو می‌روم؟”، “این زندگی واقعاً انتخاب خودم بوده یا فقط روی موج جمعیت حرکت کرده‌ام؟”
فیلسوف و عارف مشهور، جورج گورجیف، معتقد بود که بیشتر انسان‌ها در یک حالت خواب روانی زندگی می‌کنند. نه خوابی که شب‌ها تجربه می‌کنیم، بلکه نوعی زندگی مکانیکی و خودکار. انگار مکانیزم وجودمان روی خلبان خودکار (Auto-Pilot) تنظیم شده باشد.
ماشین رو میبینی یا حقیقت رو؟
ما در جهانی زندگی می‌کنیم که ظاهر همه چیز بیشتر از حقیقت آن دیده می‌شود. در سوشال مدیا کسی را میبینی که هر هفته در یک کافه جدید عکس می‌گیرد. فرد دیگری هر روز لباس‌های جدید می‌پوشد. یکی دیگر از سفرهای لوکسش محتوا منتشر می‌کند. اما آیا واقعاً خوشحال هستند؟ آیا واقعاً آزاد هستند؟ آیا واقعاً زندگی‌ای را که نشان می‌دهند، زندگی می‌کنند؟ یا زندگی مکانیکی دارند؟
مشکل این نیست که آدم‌ها پولدار باشند، ماشین خوب داشته باشند یا زندگی راحتی داشته باشند. مشکل اینجاست که بسیاری از ما فقط نتیجه را می‌بینیم و هیچ توجهی به فرآیند پشت آن نداریم. دقیقاً به همین دلیل است که خیلی از انسان‌ها قربانی بت‌های دنیای مدرن می‌شوند. بت‌هایی که از سنگ و چوب ساخته نشده‌اند؛ بلکه از پول، شهرت، توجه، لایک و تایید دیگران ساخته شده‌اند.
دیدن با چشم یا با آگاهی؟
چشم‌های ما فقط نور را دریافت می‌کنند. این ذهن ماست که به آن معنا می‌دهد. دو نفر می‌توانند دقیقاً به یک اتفاق نگاه کنند و دو برداشت کاملاً متفاوت داشته باشند. یکی ممکن است ثروت را معادل ارزشمندی انسان بداند. دیگری ممکن است شخصیت، اخلاق، خدمت به دیگران و کیفیت زندگی را معیار ارزش انسان‌ها بداند. یکی ممکن است تمام عمرش را صرف جمع کردن پول کند. دیگری ممکن است به این نتیجه برسد که پول یک توهم است و ارزش واقعی زندگی در چیزهای عمیق‌تری قرار دارد. یک نفر ممکن است با زندگی مکانیکی هیچ مشکلی نداشته باشد. تفاوت در چیزی نیست که می‌بینیم. تفاوت در سطح آگاهی ماست.
لایه‌های آگاهی و زندگی در لحظه حال
شامپانزه درونِ ما
صادقانه بگم، پایه وجودی همه ما شباهت زیادی به سایر حیوانات دارد. ما هم می‌ترسیم، ما هم خشمگین می‌شویم، ما هم دنبال بقا هستیم، ما هم به دنبال منابع بیشتر می‌گردیم. بخش بزرگی از رفتارهای ما هنوز توسط همان مکانیزم‌های غریزی اداره می‌شود. در ساده‌ترین حالت، زندگی می‌تواند به مسابقه‌ای برای جمع کردن “موز بیشتر” تبدیل شود. موز بیشتر یعنی پول بیشتر. قدرت بیشتر، توجه بیشتر، شهرت بیشتر. در این سطح از آگاهی، انسان حاضر است دروغ بگوید، فریب بدهد، کلاهبرداری کند و حتی به دیگران آسیب بزند تا سهم بیشتری از موزها را به دست بیاورد. اما انسان بودن فقط همین نیست. ما این توانایی را داریم که از سطح غریزه فراتر برویم. توانایی دیدن، توانایی انتخاب کردن، توانایی آگاه بودن.
فروشنده جنس فیک
فرض کن دو نفر درآمد یکسانی دارند. اولی با صداقت کار می‌کند و برای مشتری ارزش واقعی خلق می‌کند. دومی جنس تقلبی می‌فروشد و مردم را فریب می‌دهد. ممکن است برای مدتی نفر دوم موفق‌تر به نظر برسد. شاید ماشین بهتری بخرد، خانه بزرگ‌تری داشته باشد، از بیرون برنده بازی به نظر برسد. اما هر دروغ، هر فریب و هر بی‌اخلاقی مثل قرض گرفتن از آینده است. بدهی همیشه باقی می‌ماند. ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد، اما بالاخره موعد پرداخت فرا می‌رسد. بعضی‌ها آن روز را در کسب‌وکارشان تجربه می‌کنند، بعضی‌ها در روابطشان، بعضی‌ها در آرامش روانشان. و بعضی‌ها وقتی که سال‌ها بعد در آینه به خودشان نگاه می‌کنند.
آگاهی هزینه دارد
بسیاری از مردم فکر می‌کنند آگاهی فقط مزیت است. اما حقیقت این است که آگاهی هزینه دارد. کسی که عمیق‌تر می‌بیند، درد بیشتری هم می‌کشد. وقتی همه تو خیابان از کنار یک پیرزن که توان حمل وسایلش را ندارد عبور می‌کنند، فرد آگاه نمی‌تواند آن صحنه را نبیند. وقتی همه دروغ را عادی می‌دانند، فرد آگاه نمی‌تواند خودش را به ندیدن بزند، وقتی همه مشغول قضاوت، تمسخر و تخریب دیگران هستند، فرد آگاه متوجه زشتی این رفتارها می‌شود. آگاهی مسئولیت می‌آورد. هرچه بیشتر ببینی، مسئولیت بیشتری روی دوشت قرار می‌گیرد.
روابط انسانی یا معامله شامپانزه‌ها؟
این موضوع حتی در روابط عاطفی هم دیده می‌شود. اگر یک مرد فقط به دنبال ظاهر باشد و یک زن فقط به دنبال پول و موقعیت اجتماعی، رابطه چیزی بیشتر از یک معامله غریزی نخواهد بود. اما وقتی دو انسان بتوانند فراتر از نیازهای اولیه یکدیگر را ببینند، رابطه شکل دیگری پیدا می‌کند. رابطه‌ای که بر پایه آگاهی، احترام، رشد و فهم متقابل بنا شده باشد، بسیار عمیق‌تر و پایدارتر از یک ارتباط صرفاً غریزی خواهد بود.
آیا کسی پشت چشم‌های تو هست؟
شاید مهم‌ترین سوال زندگی همین باشد. آیا واقعاً کسی پشت این چشم‌ها حضور دارد؟ آیا تو آگاهانه زندگی می‌کنی؟ یا فقط مجموعه‌ای از عادت‌ها، واکنش‌ها، ترس‌ها و برنامه‌ریزی‌های قدیمی هستی که به صورت خودکار اجرا می‌شوند؟ بیشتر مردم هرگز این سوال را از خودشان نمی‌پرسند. درگیر روزمرگی، اخبار، شبکه‌های اجتماعی، ترندها می‌شوند. درگیر ماتریکس می‌شوند. در نهایت، بدون آنکه حتی متوجه شوند، تمام عمرشان را در خواب روانی سپری می‌کنند. شاید بیدار شدن به معنای دانستن همه پاسخ‌ها نباشد. شاید فقط به این معنا باشد که برای اولین بار، سوال‌های درستی از خودت بپرسی. و شاید همین آغاز خروج از زندگی مکانیکی باشد.
