در همان سال‌های کودکی، تقریباً همه ما با یک سوال روبه‌رو می‌شویم: “بزرگ شدی می‌خوای چه‌کاره بشی؟”
ولی کمتر کسی از ما پرسیده: “دوست داری چه جور انسانی باشی؟”
شاید همین تفاوت کوچک، یکی از مهم‌ترین دلایلی باشد که بسیاری از افراد، بعد از رسیدن به چیزی که سال‌ها برایش تلاش کرده‌اند، باز هم احساس رضایت نمی‌کنند. موفقیت واقعی همیشه همان چیزی نیست که جامعه برای ما تعریف کرده. شاید مشکل این نباشد که ما موفق نشده‌ایم؛ شاید مشکل این باشد که سال‌ها برای رسیدن به رویایی دویده‌ایم که اصلاً رویای خودمان نبوده.
در این مقاله قرار نیست بگم پول، شغل، مدرک یا موفقیت اجتماعی بی‌ارزش هستند. اتفاقاً همه این‌ها می‌توانند بخش مهمی از یک زندگی خوب باشند. سوال اصلی این است که آیا این‌ها هدف نهایی زندگی هستند، یا فقط ابزارهایی برای ساختن یک زندگی بهتر؟
جامعه چگونه موفقیت را تعریف می‌کند؟
اگر تو خیابان از صد نفر بخوای یک فرد موفق را توصیف کنند، احتمالاً بیشتر پاسخ‌ها شبیه هم خواهد بود.
درآمد بالا. خانه بزرگ. ماشین گران‌قیمت. شغل معتبر. مدرک دانشگاهی. شهرت. موقعیت اجتماعی. تشکیل خانواده خوب.
هیچ‌کدام از این‌ها صرفاََ بد نیستند. داشتن درآمد خوب، امنیت مالی و پیشرفت شغلی می‌تواند کیفیت زندگی را افزایش دهد. اما مشکل وقتی است که این معیارها، تنها معیارهای موفقیت شوند. در همچین شرایطی، انسان کم‌کم یاد می‌گیرد ارزش خودش را نه با شخصیت، اخلاق یا آرامش درونی، بلکه با دارایی‌ها و جایگاه اجتماعی‌اش اندازه بگیرد.
موفقیت واقعی یا تأیید دیگران؟
به نظر من، یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات دنیای امروز این است که موفقیت را با میزان تحسینی که از دیگران دریافت می‌کنیم، اشتباه گرفته‌ایم. خیلی از تصمیم‌هایی که انسان‌ها می‌گیرند، شاید حتی از صمیم قلب خودشان نباشد.
رشته دانشگاه، شغل، ماشین، خانه، سبک زندگی. حتی در بعضی مواقع پارتنر زندگیت.
گاهی وقت‌ها اگر کمی عمیق‌تر نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که بخشی از این انتخاب‌ها فقط برای این است که دیگران بگویند: “چقدر موفق شده.”
اما اگر یک سوال ساده بپرسیم، همه چیز تغییر می‌کند: اگر هیچ‌کس قرار نبود موفقیت تو را ببیند، باز هم همین مسیر را انتخاب می‌کردی؟
این سوال، مرز باریکِ بین زندگی آگاهانه و زندگی مکانیکی را مشخص می‌کند.
چرا این تعریف ناقص است؟
اگر موفقیت واقعی فقط پول باشد، پس چرا افرادی هستند که ثروت زیادی دارند اما از زندگی خود راضی نیستند؟
اگر موفقیت فقط شهرت باشد، چرا بارها دیده‌ایم که افراد مشهور از اضطراب، افسردگی یا احساس پوچی در زندگی خود صحبت می‌کنند؟
و یا اگر موفقیت فقط موقعیت اجتماعی باشد، چرا بعضی مدیران و کارآفرینان، با وجود دستاوردهای بزرگ، اعتراف می‌کنند که سال‌ها خانواده، سلامت یا آرامش نداشته‌اند و یا آن‌ها را نادیده گرفته‌اند؟
این مثال‌هایی که زدم به این معنا نیست که پول یا موفقیت اجتماعی بی‌ارزش هستند. بلکه نشان می‌دهند که این معیارها به‌تنهایی برای ساختن یک زندگی رضایت‌بخش کافی نیستند. وقتی تمام هویت خود را روی یک بخش از زندگی بنا کنیم، با از دست دادن همان بخش، احساس می‌کنیم همه چیز را از دست داده‌ایم.
بزرگ‌ترین دام جامعه؛ مقایسه بی‌پایان
جامعه معمولاً موفقیت را با مقایسه تعریف می‌کند.
درآمدت از همکارت بیشتر باشد، تو موفق تری. ماشین همسایه‌ات بهتر باشد، اون موفق تر است. خانه‌ات بزرگ‌تر باشد، تو موفق تری. دنبال‌کننده‌های بیشتری داشته باشی …
اما این مسابقه یک مشکل بسیار بزرگ دارد. هیچ خط پایانی ندارد. همیشه کسی پیدا می‌شود که پول بیشتری داشته باشد، شهرت بیشتری داشته باشد و یا خانه بزرگ‌تری داشته باشد.
آلن دوباتن در کتاب اضطراب موقعیت می‌گوید:
بسیاری از اضطراب‌های ما، نه از نیازهای واقعی، بلکه از ترس پایین‌تر بودن جایگاه اجتماعی‌مان نسبت به دیگران ناشی می‌شود.
اگر معیار موفقیت در زندگی، جلو زدن از دیگران باشد، هیچ‌وقت احساس موفقیت نخواهی کرد. چون همیشه نفر بعدی وجود دارد. به همین دلیل است که مقایسه، یکی از بزرگ‌ترین دشمنان آرامش انسان است.
مصرف‌گرایی؛ موفقیت یا نمایش موفقیت؟
به نظر من، دنیای مدرن بیشتر از هر زمان دیگری موفقیت را به خرید کردن گره زده.
انگار هر بار که محصول جدیدی می‌خری، باید احساس کنی یک قدم موفق‌تر شده‌ای. مانند وقتی که ماشین جدید، گوشی جدید، لباس جدید و ساعت جدید می‌خری.
مشکل خرید کردن نیست. مشکل اینجاست که کم‌کم یاد می‌گیریم ارزش خودمان را با چیزهایی که مالک آن‌ها هستیم تعریف کنیم، نه با انسانی که هستیم.
در چنین شرایطی، انسان بیشتر از اینکه زندگی کند، تلاش می‌کند تصویر زندگی کردن را بسازد.
موفقیت واقعی از نگاه من
اگر بخوام موفقیت را با یک جمله تعریف کنم، می‌گویم: موفقیت واقعی یعنی بتوانی زندگی‌ای بسازی که خودت آگاهانه انتخابش کرده باشی، نه زندگی‌ای که دیگران برایت طراحی کرده‌اند.
برای من، موفقیت یعنی آزادی انتخاب و آزادی عمل. اینکه بتوانی روی زمانت کنترل داشته باشی. سلامتی جسم و ذهن داشته باشی. هر روز در حال یاد گرفتن باشی. چیزهای جدید کشف کنی. مکان‌های جدید بری. برای خانواده و دوستانت وقت داشته باشی. شب‌ها با احساس رضایت بخوابی، نه فقط با احساس خستگی و افسردگی.
و مهم‌تر از همه، مجبور نباشی هر روز نقش کسی را بازی کنی که واقعاً نیستی.
شاید تعریف تو از موفقیت متفاوت باشد، و این کاملاً طبیعی است. مشکل از وقتی شروع می‌شود که اصلاً فرصت نکرده باشی حتی تعریف خودت را پیدا کنی.
اگر همه به یک سمت می‌روند …
یکی از خطرناک‌ترین ویژگی‌های انسان، عادت کردن است. اگر از کودکی ببینی همه یک مسیر را می‌روند، کم‌کم تصور می‌کنی آن مسیر، تنها مسیر ممکن است.
اما واقعاََ همیشه این‌طور است؟
اگر همه برای داشتن خانه بزرگ‌تر، ماشین گران‌تر یا موقعیت اجتماعی بالاتر رقابت می‌کنند، آیا این یعنی تو هم باید همان مسیر را بروی؟ شاید. شاید هم نه.
مهم این است که قبل از دویدن، یک بار از خودت بپرسی مقصد این مسابقه کجاست. و آیا اصلاً دوست داری به آن مقصد برسی؟
موفقیتی که از دیگران قرض گرفتیم
شاید مشکل از این نباشد که تعریف جامعه از موفقیت اشتباه است؛ بلکه این باشد که بسیاری از ما هیچ‌وقت فرصت نکرده‌ایم تعریف خودمان را پیدا کنیم. از کودکی به ما گفته‌اند چه شغلی خوب است، چه درآمدی کافی است، چه پارتنری مناسب ما است و حتی در چه سنی باید به چه مرحله‌ای از زندگی برسیم. بعد از سال‌ها، دیگر تشخیص اینکه کدام آرزو واقعاً متعلق به خودمان است و کدام فقط از محیط به ما منتقل شده، کار ساده‌ای نیست. گاهی ما سال‌ها برای رسیدن به موفقیتی تلاش می‌کنیم که در اصل، رویای شخص دیگری بوده.
باید با تعریف جامعه از موفقیت مخالفت کنیم؟
به نظر من نه. به نظر من، مشکل از جامعه نیست.
جامعه همیشه معیارهایی برای موفقیت خواهد داشت. همان‌طور که خانواده، دوستان و فرهنگ هم روی نگاه ما اثر می‌گذارند. مشکل زمانی است که بدون فکر، همه آن معیارها را به عنوان حقیقت بپذیریم.
اگر واقعاً دوست داری پزشک، مهندس، کارآفرین یا مدیر بشی، خب این فوق‌العاده است. اگر واقعاً از ساختن یک کسب‌وکار بزرگ لذت می‌بری، عالی است.
اما مطمئن شو که این انتخاب، انتخاب خودت است. نه فقط تلاش برای جلب احترام دیگران.
قرص قرمز موفقیت واقعی
شاید “قرص قرمز” در زندگی، دقیقاً همین لحظه باشد؛ لحظه‌ای که برای اولین بار از خودت می‌پرسی: “من دارم زندگی خودم را زندگی می‌کنم، یا فقط در حال اجرای سناریویی هستم که دیگران برایم نوشته‌اند؟”
شاید بعد از این سوال، همچنان همان مسیر قبلی را انتخاب کنی. اما این بار، انتخاب تو آگاهانه خواهد بود. و همین آگاهی، ارزشمندترین تفاوت است.
صحبت‌های پایانی
من نمیگم تعریف جامعه از موفقیت کاملاً اشتباه است.(شاید هم باشه) پول مهم است. شغل مهم است. پیشرفت مهم است.
اما اگر تمام زندگی ما فقط به این معیارها خلاصه شود، احتمال دارد در پایان مسیر به همه چیز برسیم، جز احساس رضایت.
به نظر من، موفقیت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که بین رشد مالی، سلامت، آزادی، روابط، آرامش و معنای زندگی تعادل برقرار شود. زمانی که مجبور نباشی برای جلب تأیید دیگران زندگی کنی و بتوانی با اطمینان بگی: “این زندگی را خودم انتخاب کرده‌ام.”
در نهایت، شاید مهم‌ترین سوال این نباشد که جامعه تو را موفق می‌داند یا نه. شاید مهم‌ترین سوال این باشد: اگر هیچ‌کس قرار نبود موفقیت تو را ببیند، باز هم همین زندگی را انتخاب می‌کردی؟
